حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
264
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
من كلّ هلكة » . يعنى : خذاوندا ، پاكا ، منزّها ! اهل قم را از هر فتنه و بلا نكاه دار ، و ايشانرا از هلاك رستكارى ده و برهان « 1 » . و از سعد « 2 » بن عبد اللّه بن أبى خلف روايتست ، كه او كفت كه : حديث كرد مرا حسن بن محمّد بن سعد ، از حسن بن على خزاعى ، و او از عبد اللّه سنان ، و او از أبى عبد اللّه عليه السّلم ، كه از وى سؤال كردند ، و كفتند : « يا أبا عبد اللّه ! چون حقّ سبحانه تعالى اين أمر و فرمان با شما ردّ كند - يعنى چون قائم آل محمّد ظهور كند - اهل جبال كجا باشند ، كه ما در بعضى از روايات خوآندهايم و شنيدهايم كه بعضى از شهرهآء جبل را خسف « 3 » و نكونسار كنند ؟
--> ( 1 ) . اين روايت را علامه مجلسى در « بحار الانوار : 60 / 218 » به نقل از تاريخ قم آورده است . ( 2 ) . در أصل « سعيد » آمده است كه خطاست ، و صحيح آن سعد است ، و او أبو القاسم سعد بن عبد اللّه بن أبى خلف اشعرى قمى ، يكى از مشهورترين راويان و فقيهان امامية است ، نجاشى در رجال خود مىگويد : ( شيخ هذه الطائفة و فقيهها و وجهها ) ، براى او دهها كتاب ذكر شده است ، از آن جمله « كتاب فضل قم و الكوفة » ، و از او در منابع اماميه 1142 حديث روايت شده است . سعد بر طبق شيوهء آن دوران به مسافرتهاى علمى متعددى پرداخت و از بسيارى از شيوخ حديث سنى و شيعه استماع حديث نمود . او گر چه در دوره پيش از غيبت صغرى مىزيست ، ليكن ظاهرا توفيق مصاحبت امام حسن عسكرى عليه السلام را بدست نياورد ، از اين رو از اصحاب امام شمرده نمىشود . درباره جايگاه علمى و نقش او در تاريخ حديث و فقه اماميه گفتار فراوان است . اجمالا مىتوان ادعا نمود كه در ميان محدثين و راويان قم شخصيتى به اهميت او كمتر مىتوان يافت ، و به فرموده پدرم شهيد آية اللّه حاج شيخ احمد انصارى قمّى ، بر طبق شجرهء كهنى كه در نزد بزرگان خانواده بود ، و از نياكان دور به آنان رسيده بود ، نسب خاندان انصارى قمى به اين بزرگوار باز مىگردد . سعد در سال 299 يا 301 ه يا 299 ه درگذشت . ( معجم رجال الحديث : 8 / 74 - 86 ) . ( 3 ) . فرو رفتن زمين را خسف گويند .